Het Situatiekompas helpt leerlingen en professionals om bij redactiesommen eerst naar de situatie te kijken, en pas daarna een bewerking te kiezen.
De materialen op deze pagina zijn ontworpen om dat denken in situaties concreet, zichtbaar en oefenbaar te maken.
Alle materialen:
-
zetten de 11 situatie-zinnen centraal
-
helpen los te komen van woordjes zoeken
-
ondersteunen begrip, taal en rekenrust
-
zijn ontstaan vanuit de praktijk: RT, klas en begeleiding
Bestellen en licenties verlopen via En Route.
Situatiekompas.nl is het inhoudelijke platform rond het model en de situaties.
Werk je aan het 1S-niveau bij rekenen?
Veel scholen willen meer leerlingen richting het streefniveau 1S begeleiden.
Dat vraagt dat leerlingen leren redeneren, verbanden zien en rekenstructuren herkennen.
Het Situatiekompas ondersteunt precies dat denken.
✔ helpt leerlingen situaties herkennen
✔ ondersteunt klassengesprekken over rekenen
✔ geeft structuur bij contextopgaven
Hoe werken de materialen samen met het Situatiekompas?
In alle materialen komt dezelfde denkroute terug:
Verhaal → Situatie → Som → Antwoord (& check)
Leerlingen leren:
-
Wat gebeurt hier? (situatie-zin kiezen)
-
Welke som hoort daarbij?
-
Hoe reken ik het uit, en klopt mijn antwoord?
De materialen zijn inzetbaar:
-
in de klas
-
aan de instructietafel
-
in de RT
-
bij verlengde instructie
-
in kleine groepjes en individueel
Alle downloadbare materialen van het situatiekompas zitten ook in de licentie. Samen met alle andere downloads van En Route. Wil je hier meer over weten? Kijk dan op: www.stapvoorstaplicentie.nl
Startpakket middenbouw en bovenbouw
Je wil aan de slag met het Situatiekompas. Maar waar begin je?
Het Startpakket Middenbouw/bovenbouw geeft je alles wat je nodig hebt om direct te starten in de klas, aan de instructietafel of in de RT.
Geen ingewikkeld traject. Geen nieuw stappenplan. Gewoon materialen die werken.
Wat zit erin?
Poster · spiekkaartjes · domino · praatkaartjes · en als bonus: Zoek iemand die…
Elk onderdeel werkt op zichzelf. Samen geven ze je een complete start.
Losse waarde middenbouw/bovenbouwpakket: €25,75
Losse waarde combinatiepakket: €39,60
Nieuwe materialen ontstaan stap voor stap, vanuit de praktijk.
Via de Routepost hoor je als eerste wanneer er iets nieuws beschikbaar is — én waarom het zo is opgebouwd.
Spiekkaarten – Verhaal → Situatie → Som
De Spiekkaarten Verhaal → Situatie → Som geven één gedeelde kapstok voor alle redactiesommen.
Leerlingen kiezen eerst een situatie-zin, en pas daarna een bewerking.
De 11 zinnen, zoals “Er gaat iets bij”, “Het is niet gelijk” en “Alleen de maat verandert”, helpen leerlingen om:
-
hardop te verwoorden wat er gebeurt in het verhaal
-
los te komen van signaalwoordjes
-
steeds dezelfde denkstap te zetten
In de praktijk kun je de spiekkaarten gebruiken als:
-
overzichtskaart naast chromebook of schrift
-
tafelanker bij instructie en RT
-
losse kaartjes om te kiezen, sorteren en onderbouwen
-
hulpmiddel bij het samen bespreken van sommen
De kaarten sluiten rechtstreeks aan op de 11 situaties van het Situatiekompas.
Domino – Verhaal ↔ Situatie
Domino Verhaal ↔ Situatie laat leerlingen actief koppelen tussen korte verhaaltjes en de juiste situatie-zin.
Ze leggen kaartjes aan door te bedenken:
Wat gebeurt er in dit verhaal? Welke situatie past daarbij?
Zo oefenen leerlingen:
-
het zien van de situatie
-
het verwoorden van hun keuze
-
het onderscheiden van verschillende situaties die op elkaar lijken
Domino is geschikt voor:
-
kleine groepjes in de klas
-
RT en verlengde instructie
-
speelse herhaling bij leerlingen die al bekend zijn met de situatie-zinnen
Je kunt Domino ook gebruiken als startpunt voor zelf sommen bedenken of als onderdeel van een circuit.
De Situatiekompas-poster
De poster geeft een overzicht van de 11 veelvoorkomende situaties bij redactiesommen, zoals: er komt iets bij, er gaat iets af, verschil, eerlijk verdelen, verhouding en deel van het geheel. Deze situaties vormen samen het kompas dat richting geeft aan het denken bij verhaalsommen.
De poster wordt gebruikt als denksteun bij het analyseren, bespreken en uitleggen van redactiesommen. Door de rustige vormgeving en duidelijke illustraties is hij prettig om naar te kijken en fijn om mee te werken. De poster kan langdurig in de klas of RT-ruimte blijven hangen en nodigt uit om er steeds weer bij terug te grijpen.
Verschillende uitvoeringen
De Situatiekompas-poster is beschikbaar in meerdere uitvoeringen:
-
als gedrukte poster (A2 of A3) voor gebruik aan de muur of in de werkruimte
-
als download (A3 en A4, kleur en printvriendelijk) voor flexibel gebruik op tafel of in mappen
Zo kun je kiezen wat past bij jouw situatie en manier van werken.
👉 Alle materialen bij het Situatiekompas zijn verkrijgbaar via de webwinkel van En Route.
Praatkaartjes bij het Situatiekompas
Naast de Situatiekompas-poster zijn er ook praatkaartjes ontwikkeld.
Deze kaartjes helpen om het denken bij redactiesommen stap voor stap te verwoorden.
Waar de poster ondersteunt bij het herkennen van de situatie, helpen de praatkaartjes bij vragen als:
-
wat gebeurt er in het verhaal?
-
waarom past deze som hierbij?
-
klopt het antwoord bij de situatie?
De praatkaartjes zijn situatie-onafhankelijk en inzetbaar bij alle redactiesommen in groep 4 t/m 8.
Ze zijn bedoeld als denksteun, niet als vast stappenplan.
De praatkaartjes zijn verkrijgbaar via de webwinkel van En Route en maken deel uit van de Stap voor Stap-licentie.
👉 Bekijk de praatkaartjes in de webwinkel van En Route.
Gratis Download: Zoek iemand die....
Deze speelse kennismakingsactiviteit helpt leerlingen om rekentaal en situaties te verkennen zonder druk. Met de kaartjes “Zoek iemand die…” bewegen leerlingen door de klas, stellen ze vragen, luisteren ze naar elkaars voorbeelden en ruilen ze telkens van kaartje. Zo horen ze in korte tijd veel verschillende situaties — een perfecte, rustige start van het rekenjaar. Voor groep 4 t/m 8.
Download hier:
Er komt iets bij
Dit pakket helpt kinderen herkennen wanneer er sprake is van toename:
er komt iets bij en de hoeveelheid wordt groter.
Met posters voor midden- en bovenbouw en korte lessuggesties om situaties te analyseren vóórdat er gerekend wordt.
Onderdeel van het Situatiekompas.
Kaartenset Er komt iets bij
Deze kaartenset ondersteunt het onderdeel Er komt iets bij van het Situatiekompas.
Met korte, talige situaties leren kinderen herkennen wanneer een hoeveelheid toeneemt.
De focus ligt op begrijpen en verwoorden, niet op het maken van sommen.
De set is inzetbaar in middenbouw en bovenbouw
en helpt om situaties te koppelen aan de juiste betekenis binnen het Situatiekompas.
Lessenserie – Er komt iets bij (groep 4 t/m 8)
Deze lessenserie hoort bij het situatiekompas Er komt iets bij en biedt een complete uitwerking voor groep 4 t/m 8.
Leerlingen leren situaties herkennen waarin iets toeneemt, deze situaties analyseren en verwoorden, en begrijpen hoe dit leidt tot passende redactiesommen.
De serie bevat uitgewerkte lessen per groep en ondersteunt het denken met een downloadposter en kaartenset.
Geschikt voor klassikaal gebruik, remedial teaching en verdieping.
Er gaat iets af
Bij deze situatie neemt een hoeveelheid af doordat er iets verdwijnt.
Leerlingen leren met behulp van het denkmodel begin – actie – over eerst begrijpen wat er gebeurt in het verhaal, voordat zij een bewerking kiezen.
De posters en lessuggesties ondersteunen dit proces in de middenbouw en bovenbouw en sluiten aan bij klassikaal gebruik en RT.
Situatiebouwers
De Situatiebouwers vormen het hart van het Situatiekompas- er gaat iets af.
Met deze kaarten werken leerlingen niet vanuit kale sommen, maar vanuit situaties. Door BEGIN-, ACTIE- en OVER-kaarten te combineren, bouwen zij zelf rekenverhalen op.
Dat maakt zichtbaar welk rekenidee er onder een som schuilgaat.
De Situatiebouwers helpen leerlingen om:
-
het juiste rekenidee te herkennen
-
betekenis te geven aan getallen
-
logisch te redeneren
-
situaties te controleren op realiteit
-
taal en rekenen met elkaar te verbinden
Elke kaartenset is gekoppeld aan één van de rekenideeën uit het Situatiekompas. Zo ontstaat een doorlopende leerlijn van groep 4 tot en met groep 8.
De kaarten zijn bewust open van opzet. Ze nodigen uit tot gesprek, twijfel en discussie. Door kaarten te wisselen of combinaties te veranderen, ontdekken leerlingen dat een kleine verandering grote gevolgen kan hebben voor het verhaal.
Er gaat iets af
Binnen het Situatiekompas is ‘Er gaat iets af’ één van de fundamentele rekenideeën.
De kern is eenvoudig:
Er was eerst iets.
Er verdwijnt iets.
Er blijft iets over.
Toch blijkt dit denkidee minder vanzelfsprekend dan het lijkt. Leerlingen moeten leren onderscheiden wanneer er werkelijk sprake is van afname — en wanneer woorden als minder of lager slechts een vergelijking aanduiden.
In deze lessenserie wordt het idee systematisch opgebouwd van groep 4 tot en met groep 8:
-
In groep 4 leren leerlingen concreet herkennen wat er verdwijnt.
-
In groep 5 werken zij met het schema BEGIN – ERAF – OVER.
-
In groep 6 verdiepen zij hun taalbegrip rondom afname.
-
In groep 7 redeneren zij met meerdere afnames en realistische situaties.
-
In groep 8 analyseren zij afname in tabellen en grafieken.
De focus ligt steeds op betekenis vóór bewerking.
Door situaties te analyseren, te bespreken en kritisch te controleren, ontwikkelen leerlingen niet alleen rekenvaardigheid, maar ook logisch en taalbewust denken.
Er gaat iets af vormt bovendien een belangrijke opstap naar het volgende rekenidee binnen het Situatiekompas: Het is een verschil.
Er is een verschil
Soms gaat het in een rekensituatie niet om iets dat erbij komt of eraf gaat.
Soms gaat het om het vergelijken van twee hoeveelheden.
Hoeveel scheelt het?
Hoe groot is het verschil?
In dit soort situaties bepalen leerlingen de afstand tussen twee waarden.
Dat kan op verschillende manieren:
-
door aftrekken
-
door aanvullen
-
door sprongen te maken op een getallenlijn.
Verschil-situaties komen in veel rekendomeinen voor. Bijvoorbeeld bij:
-
aantallen
-
lengte en afstand
-
tijd
-
geld en prijs
-
inhoud en gewicht
-
grafieken
-
breuken
-
verhoudingen.
Binnen het Situatiekompas leren leerlingen zulke situaties herkennen en bespreken. Zo ontdekken ze dat verschillende opgaven vaak dezelfde onderliggende rekenstructuur hebben.
Er is een verschil – kwartet (groep 4–8)
In deze situatie leren leerlingen om te herkennen wat er met elkaar vergeleken wordt.
Ze oefenen met vraagtaal zoals meer/minder, groter/kleiner en duurder/goedkoper, en koppelen dit aan een passende bewerking.
Deze set bestaat uit een kwartetspel met kaarten rond verschillende domeinen, zoals lengte, tijd, geld, grafieken, breuken en verhoudingen.
Op elke kaart staat een situatie, de bijpassende vraag, de eenheid en de som.
Leerlingen oefenen om:
verschillen te herkennen in verschillende contexten
passende rekentaal te gebruiken
een situatie te koppelen aan een bewerking
het verschil te berekenen en te verwoorden
Het spel is in te zetten als kwartet, sorteeropdracht of reken- en verwoordactiviteit.
Geschikt voor gebruik in de klas, tijdens RT of in een rekencircuit.
Voor groep 4 t/m 8 (eenvoudig te differentiëren door onderdelen weg te laten).
Van concreet naar kritisch kijken
Deze lessenserie vormt een doorlopende leerlijn van groep 4 t/m groep 8:
- Onderbouw: twee hoeveelheden naast elkaar zien en benoemen wat het verschil is
- Middenbouw: werken met vraagwoorden, eenheden en het verwoorden van verschillen
- Bovenbouw: verdiepen en nuanceren
- wanneer kun je direct vergelijken?
- wanneer moet je eerst iets gelijk maken?
- en wat zegt een percentage eigenlijk?
Ook grafieken krijgen een plek: leerlingen leren dat wat je ziet, niet altijd het hele verhaal is.
Er komt steeds hetzelfde bij
Situatiekompas – Er komt steeds hetzelfde bij (posters + lessuggesties)
In deze Situatiekompas-set leren leerlingen situaties herkennen waarin steeds hetzelfde erbij komt. Van gelijke groepen in de onderbouw tot keersommen met breuken en kommagetallen in de bovenbouw.
De set bestaat uit een poster voor de middenbouw, een poster voor de bovenbouw en korte lessuggesties om het onderwerp samen met leerlingen te verkennen.
Middenbouwposter De middenbouwposter helpt leerlingen de situatie herkennen. Ze zien gelijke groepen in concrete contexten: boeken op planken, prijskaartjes, getallen op een lijn. De vaste vraag op de poster — je ziet ... keer hetzelfde, welke som hoort erbij? — legt vanzelf de link met de keersom.
Bovenbouwposter De bovenbouwposter gaat een stap verder. De groep is niet meer een heel getal maar een breuk of kommagetal. Vier keer een halve appel, steeds €8,50 erbij, een rechte lijn in een grafiek. De structuur is dezelfde, alleen de stap is kleiner.
Lessuggesties Bij de posters staan korte lessuggesties die leerkrachten direct kunnen gebruiken. Ze helpen leerlingen de situatie te herkennen, te benoemen en te koppelen aan de juiste som.
Materialen en scholing
De materialen kun je prima zelfstandig inzetten.
In trainingen en scholingstrajecten rond het Situatiekompas is er daarnaast aandacht voor:
-
didactiek achter de 11 situaties
-
opbouw van instructie en verlengde instructie
-
rekenrust en zelfvertrouwen bij redactiesommen
-
het koppelen van materialen aan de dagelijkse praktijk
Zo groeit het Situatiekompas uit tot een vaste manier van kijken, niet alleen tot een set materialen.
Bestellen en licenties
De materialen bij het Situatiekompas worden verkocht via En Route:
-
als losse producten
-
en (waar van toepassing) binnen de licentie
Situatiekompas.nl geeft overzicht, uitleg en duiding;
via En Route regel je bestellen en toegang.